Theo báo cáo tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 ngành Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, công tác phát triển kinh tế nông thôn đa giá trị và ngành nghề nông thôn đã ghi nhận nhiều điểm đột phá, trong đó nổi bật là việc gắn ngành nghề nông thôn với thương hiệu, Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP), xuất khẩu và du lịch.

Trong năm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức nhiều hoạt động, sự kiện quy mô quốc tế và quốc gia nhằm thúc đẩy phát triển ngành nghề nông thôn. Tiêu biểu là Festival Bảo tồn và Phát triển Làng nghề quốc tế, sự kiện quy tụ hơn 30 quốc gia và vùng lãnh thổ; Hội thi Sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam năm 2025; sơ kết 6 năm thực hiện Nghị định số 52/2018/NĐ-CP về phát triển ngành nghề nông thôn và 3 năm thực hiện Quyết định số 801/QĐ-TTg về Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề Việt Nam giai đoạn 2021-2030.

Làng nghề chuyển mình theo chuỗi giá trị

Thực tiễn cho thấy, các mô hình làng nghề hiện nay đang từng bước giảm phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp thuần túy, chuyển mạnh sang liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ, hình thành các chuỗi giá trị nông thôn. Quá trình này góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời tạo dựng “cảnh quan sống” ở khu vực nông thôn, gắn phát triển kinh tế với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

Đến nay, cả nước đã có 263 nghề truyền thống; 1.975 làng nghề, làng nghề truyền thống được công nhận, trong đó có 1.315 làng nghề và 660 làng nghề truyền thống. Tuy nhiên, tỷ lệ làng nghề gắn với thương hiệu, OCOP, xuất khẩu và du lịch vẫn còn khiêm tốn: 247 làng nghề có sản phẩm đăng ký thương hiệu (chiếm 12,51%); 360 làng có sản phẩm OCOP đạt sao (chiếm 18,22%); 145 làng nghề có sản phẩm xuất khẩu (chiếm 7,34%); 185 làng nghề gắn với phát triển du lịch (chiếm 9,37%).

Kim ngạch xuất khẩu một số mặt hàng thủ công mỹ nghệ năm 2025 tiếp tục tăng so với cùng kỳ năm 2024. Trong đó, gỗ và các sản phẩm gỗ đạt 14.039,34 triệu USD, tăng 6%; thủy tinh và các sản phẩm thủy tinh đạt 1.171,49 triệu USD, tăng 20,5%…

Hoàn thiện chính sách cho giai đoạn mới

Bước vào giai đoạn tiếp theo, bên cạnh các mục tiêu, chính sách, chương trình, kế hoạch chung của ngành, công tác phát triển nông thôn, xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững sẽ tiếp tục tập trung hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách hỗ trợ và hướng dẫn triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và Bộ tiêu chí nông thôn mới các cấp, nhằm đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả và bảo đảm tính đồng bộ trong triển khai giai đoạn 2026-2030.

Cùng với đó là việc tăng cường công tác tham mưu, quản lý, chỉ đạo, điều hành và triển khai chương trình; nâng cao chất lượng phối hợp giữa các bộ, ngành trung ương và địa phương, bảo đảm các nhiệm vụ được thực hiện hiệu quả, sát thực tiễn.

Đặc biệt, các cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển sản phẩm OCOP, phát triển du lịch nông thôn sẽ được ban hành và triển khai đồng bộ, gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi giai đoạn 2026-2035. Bộ tiêu chí đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP cũng sẽ tiếp tục được hoàn thiện, hướng tới nâng cao chất lượng, giá trị, sức cạnh tranh và khả năng tham gia thị trường trong nước và quốc tế.

“Không có thương hiệu thì làm gì cũng rất khó”

Ghi nhận và đánh giá cao những kết quả mà Chương trình OCOP đã đạt được trong năm 2025 và cả giai đoạn 2021-2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh yêu cầu phải tập trung sâu hơn vào chất lượng và chiều sâu của OCOP.

Thủ tướng đưa ra 5 nhóm giải pháp trọng tâm. Trong đó, vấn đề đầu tiên được nhấn mạnh là xây dựng thương hiệu. “Không có thương hiệu thì làm gì cũng rất khó. Có những sản phẩm chất lượng, nguyên liệu, tiêu chuẩn gần như nhau, nhưng có thương hiệu thì giá bán có thể cao gấp nhiều lần so với sản phẩm không có thương hiệu”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Theo Thủ tướng, thực tế này thể hiện rất rõ ở nhiều ngành, kể cả dệt may. Cùng một nguyên phụ liệu, cùng quy trình sản xuất, nhưng nếu không có thương hiệu thì giá trị sản phẩm chỉ bằng khoảng 10% so với sản phẩm mang thương hiệu.

Sau thương hiệu là yêu cầu phải có vùng nguyên liệu và quy hoạch vùng nguyên liệu ổn định, bởi “không có vùng nguyên liệu thì không thể phát triển bền vững”. Thứ ba, cần có doanh nghiệp hoặc tổ chức đứng ra liên kết, mang giống, vật tư, công nghệ đến cho nông dân, tổ chức sản xuất, bao tiêu sản phẩm và đưa sản phẩm ra thị trường. “Người nông dân không thể một mình làm tất cả các khâu này”, Thủ tướng nêu rõ.

Bên cạnh đó là vai trò của khoa học công nghệ, từ mẫu mã, bao bì đến truy xuất nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa đầy đủ, minh bạch. Cuối cùng, Thủ tướng khẳng định hệ thống ngân hàng giữ vai trò rất quan trọng trong việc đồng hành, hỗ trợ nông nghiệp, nông thôn và nông dân.

Riêng đối với Chương trình OCOP, Thủ tướng Phạm Minh Chính bày tỏ là người đã dành nhiều tâm huyết cho chương trình này. “Trước đây, tôi có dịp đi học tập, nghiên cứu mô hình này tại Nhật Bản, sau đó là Hàn Quốc. Trên cơ sở đó, chúng ta đã xây dựng thí điểm mô hình OCOP tại Quảng Ninh. Đến năm 2017, từ kinh nghiệm thực tiễn của Quảng Ninh, chúng ta đã tổng kết, rút kinh nghiệm và phát triển chương trình OCOP ra phạm vi toàn quốc. Vì vậy, đối với OCOP, trong suy nghĩ của tôi luôn có rất rõ những việc cần làm.”

“Tôi rất mong các Bộ, các ngành tiếp tục quan tâm, hỗ trợ chương trình này; các tỉnh, thành phố tiếp tục chủ động xây dựng và phát triển OCOP. Đến nay, OCOP đã thực sự trở thành một chương trình mang tầm quốc gia, là một niềm tự hào của chúng ta”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Ông cho rằng, mỗi khi đến một địa phương, chúng ta đều thấy các sản phẩm OCOP được trưng bày, giới thiệu, triển lãm rất phong phú. Có thể khẳng định, OCOP đã tạo ra diện mạo mới cho sản phẩm nông thôn, cho kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, OCOP không thể dừng lại ở đó. “Chúng ta phải tiếp tục nâng cấp chương trình OCOP, tiếp tục đầu tư bài bản hơn, đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ để OCOP phát triển bền vững, hiệu quả và thực chất hơn nữa”, Thủ tướng nói.